Odkrywanie welonu na nowo

Leila Ahmed

dorastałem w Kairze w Egipcie. Przez dziesięciolecia mojego dzieciństwa i młodości – lata 40., 50. i 60. – zasłona była rzadkością nie tylko w domu, ale w wielu miastach Arabskich i muzułmańskich. W rzeczywistości, kiedy Albert Hourani, historyk z Oksfordu, badał świat arabski w połowie lat 50., przewidział, że zasłona wkrótce przejdzie do przeszłości.

proroctwo Hourani, zawarte w artykule o nazwie Znikająca Zasłona: Wyzwanie dla starego porządku, byłoby spektakularnie błędne, ale jego dzieło jest jednak klejnotem, ponieważ tak doskonale oddaje etos tamtej epoki. Już teraz zasłona stawała się coraz mniej powszechna w moim własnym kraju i, jak wyjaśnia Hourani, szybko zanikała również w innych „zaawansowanych krajach arabskich”, takich jak Syria, Irak i Jordania. W świecie arabskim rozpoczął się ruch odkrywczy, nabierający tempa wraz z upowszechnieniem się edukacji.

w tamtych czasach dzieliliśmy się wszystkimi poglądami i założeniami Houraniego, w tym związkami, które łączył między odsłonięciem, „postępem” i edukacją (oraz między zawoalowaniem a „zacofaniem”). Wierzyliśmy, że zasłona jest jedynie zwyczajem kulturowym, nie mającym związku z islamem ani religijną pobożnością. Nawet głęboko pobożne kobiety nie nosiły hidżabu. Bycie odsłoniętym po prostu wydawało się nowoczesnym „zaawansowanym” sposobem bycia muzułmaninem.

w konsekwencji stały „powrót” welonu z połowy lat 80.i jego rosnąca adopcja przeszkadzały nam. To było bardzo niepokojące dla ludzi takich jak ja, którzy od lat pracują jako feministki na temat kobiet i islamu. Dlaczego wykształcone kobiety, zwłaszcza te żyjące w wolnych społeczeństwach Zachodu, gdzie mogłyby ubierać się tak, jak sobie życzą, byłyby skłonne (najwyraźniej) przyjąć ten symbol patriarchatu i opresji kobiet?

pojawienie się hidżabu w mojej dzielnicy Cambridge w stanie Massachusetts pod koniec lat 90.było impulsem, który zapoczątkował moje własne badania nad tym zjawiskiem. Dobrze pamiętam ten wieczór, który wywołał tę iskrę. Kiedy przechodziłem obok The common z przyjaciółką, znaną feministką, która odwiedzała świat arabski, zobaczyliśmy duży tłum z kobietami w hidżabie. W tym czasie był to wciąż niezwykły widok i szczerze mówiąc, pozostawił nam obu wyraźne obawy.

niepokojąc się z powodów feministycznych, powrót welonu również przeszkadzał mi w inny sposób. Po osiedleniu się w Stanach Zjednoczonych, obserwowałam z daleka przez lata 80.i 90., jak miasta, które znałam jako miejsca, w których prawie nikt nie nosił hidżabu, stopniowo przekształcały się w ulice, na których teraz nosi je zdecydowana większość kobiet.

ta wizualnie dramatyczna rewolucja w damskich strojach zmieniła, moim oczom, sam wygląd i atmosferę tych miast. Powstał w wyniku rozprzestrzeniania się islamizmu w latach 70., bardzo politycznej formy islamu, która była oddalona od głęboko wewnętrznej, apolitycznej formy, która była powszechna w Egipcie w moich czasach. Podsycany przez Bractwo Muzułmańskie, rozprzestrzenianie się islamizmu zawsze przynosiło swój charakterystyczny emblemat: hidżab.

te same dekady były naznaczone w Egipcie rosnącym poziomem przemocy i represji intelektualnych. W 1992 roku Farag Foda, znany dziennikarz i krytyk islamizmu, został zastrzelony. Nasr Hamid Abu Zayd, profesor Uniwersytetu Kairskiego, został postawiony przed sądem pod zarzutem apostazji i musiał uciekać z kraju. Wkrótce potem Naguib Mahfouz, egipski powieściopisarz i laureat Nagrody Nobla, został dźgnięty nożem przez islamistę, który uważał jego książki za bluźniercze. Takie wydarzenia wydawały się szokującą miarą popadnięcia kraju w nietolerancję.

widok hidżabu na ulicach Ameryki przywodził na myśl to wszystko. Czy jego rosnąca obecność była znakiem, że Islamska Militaria również tutaj rośnie? Skąd te młode kobiety (zwłaszcza te młode kobiety, które je nosiły) czerpały swoje pomysły? I dlaczego akceptowali to, co im powiedziano, w tym kraju, gdzie zupełnie normalne było kwestionowanie patriarchalnych idei? Czy Bractwu muzułmańskiemu udało się w jakiś sposób zdobyć tutaj przyczółek?

moje instynktowne odczyty sceny z Cambridge okazały się w pewnym sensie poprawne. Bractwo, podobnie jak inne grupy islamistyczne, faktycznie ustanowiło bazę w Ameryce. Podczas gdy większość imigrantów nie była islamistami, ci, którzy szybko zaczęli zakładać meczety i inne organizacje. Wielu imigrantów, którzy dorastali tak jak ja, bez zasłon, wysyłało swoje dzieci do islamskich szkółek niedzielnych, gdzie przyswajali Islamskie poglądy-w tym hidżab.

zawoalowani są zawsze najbardziej widoczni, ale dziś ludzie pod wpływem islamu stanowią nie więcej niż 30-40 procent amerykańskich muzułmanów. Jest to również w przybliżeniu odsetek kobiet, które zasłaniają się w przeciwieństwie do tych, które nie. Oznacza to oczywiście, że większość muzułmańskich amerykańskich kobiet nie nosi zasłony, czy to dlatego, że są świeckie, czy dlatego, że postrzegają ją jako symbol islamizmu, a nie islamu.

moje badania potwierdziły pewne początkowe obawy, ale również podważyły moje założenia. Studiując proces, dzięki któremu kobiety zostały nakłonione do zakrycia się w Egipcie, przekonałam się, jak istotne były same kobiety w jego promocji i przyczynie islamizmu. Wśród najważniejszych była Zainab al-Ghazali, „nieuznana matka” Bractwa Muzułmańskiego i zdecydowana aktywistka, która pomogła utrzymać organizację po śmierci jej założyciela.

dla tych kobiet przyjęcie hidżabu może być korzystne. Dołączanie do grup islamistycznych i zmiana ubioru czasami wzmacnia ich w stosunku do rodziców; rozszerzył także możliwości pracy i małżeństwa. Ponadto, ponieważ welon reklamował zaangażowanie kobiet w konserwatywne obyczaje seksualne, noszenie go paradoksalnie zwiększyło ich zdolność do swobodnego poruszania się w przestrzeni publicznej – umożliwiając im podjęcie pracy w biurach dzielonych z mężczyznami.

moje przypuszczenia co do patriarchalnych znaczeń zasłony zaczęły się ujawniać w pierwszych wywiadach, które przeprowadziłem. Jedna kobieta wyjaśniła, że nosiła go jako sposób na podniesienie świadomości o seksistowskich przesłaniach naszego społeczeństwa. (Przypomniaĺ 'o mi to czasy palenia biustonoszy w Ameryce, kiedy niektĂłre kobiety odmawiaĺ’ y golenia nogi w podobnym proteście.) Inna nosiła hidżab z tego samego powodu, dla którego jedna z jej żydowskich przyjaciół nosiła jarmułkę: była to religijnie wymagana sukienka, która uwidoczniła obecność mniejszości, która miała prawo, podobnie jak wszyscy obywatele, do sprawiedliwości i równości. Dla wielu innych noszenie hidżabu było sposobem na potwierdzenie dumy i odrzucenie negatywnych stereotypów (jak Afro, które rozkwitły w latach 60.wśród Afroamerykanów).

zarówno ideały Islamskie – jak i amerykańskie-w tym Amerykańskie ideały sprawiedliwości płci-płynnie wplatają się w życie wielu z tego młodego pokolenia. To była naprawdę niezwykła dekada, jeśli chodzi o Aktywizm muzułmańskich kobiet. Być może atmosfera po 11 września na zachodzie, która doprowadziła do intensywnej krytyki islamu i jego poglądów na kobiety, zachęciła muzułmańskich Amerykanów do działań naprawczych. Kobiety reinterpretują kluczowe teksty religijne, w tym Koran, a teraz zajmują stanowiska kierownicze w muzułmańskich instytucjach amerykańskich: Ingrid Mattson, na przykład, był dwukrotnie wybrany na prezydenta Islamic Society of North America. Takie kobiece przywództwo jest bezprecedensowe w krajach pochodzenia: nawet al-Ghazali, tak ważna jak ona była dla Bractwa, nigdy formalnie nie przewodniczyła organizacji, w której skład wchodzili mężczyźni.

wiele z tych kobiet – choć nie wszystkie-nosi hidżab. Oczywiście tutaj, na Zachodzie, gdzie kobiety mogą nosić to, co chcą, zasłona może mieć wiele znaczeń. Są to zazwyczaj dalekie od starych pojęć, z którymi dorastałem, i głęboko różniące się od starożytnych patriarchalnych znaczeń zasłony, które nadal obowiązują w niektórych krajach. Tutaj na zachodzie – osadzonym w kontekście demokracji, pluralizmu i zaangażowania na rzecz sprawiedliwości płci – hidżaby kobiet mogą mieć znaczenie, którego nie mogłyby mieć w krajach, które nawet nie podpisują się pod ideą równości.

ale tu też wszystko się zmienia. Co ciekawe, kwestia hidżabu i tego, czy jest on religijnie wymagany, czy nie, jest obecnie przedmiotem zainteresowania kobiet, które dorastały w nim. Niektórzy ponownie czytają stare teksty i dochodzą do wniosku, że zasłona nie ma znaczenia dla islamskiej pobożności. Odrzucają ją nawet wtedy, gdy pozostają oddanymi muzułmanami.

jest zbyt wcześnie, aby stwierdzić, czy ten rozwój, pojawiający się szczególnie wśród intelektualnych kobiet, które kiedyś nosiły hidżab, zbierze siłę i stanie się nowym ruchem na miarę XXI wieku: taki, który na innych kontynentach i w zupełnie nowy sposób powtarza ruch odkrywczy początku XX wieku. Mimo to, w czasach, gdy wiele krajów próbowało zakazać hidżabu i kiedy zazwyczaj takie zasady obróciły się w niepamięć, warto zauważyć, że tutaj w Ameryce, gdzie nie ma takich zakazów, nowy ruch może być po cichu realizowany, ruch prowadzony tym razem przez zaangażowane muzułmańskie kobiety, które kiedyś nosiły hidżab i które, często po wielu przemyśleniach i badaniach, podjęły decyzję o odłożeniu go na bok.

czasami teraz, choć mniej niż w przeszłości, odczuwam nostalgię za islamem mojego dzieciństwa i młodości, islamem bez zasłon i dalekim od polityki. Islam, którego ludzie zdawali się przestrzegać Nie w sposób określony, uporządkowany w dzisiejszych czasach, ale raczej zgodnie z ich własnym wewnętrznym zmysłem i własnymi szczególnymi temperamentami, skłonnościami i zmiennymi kolejnościami ich życia.

myślę, że moja okazjonalna tęsknota za tym, co teraz było, wygasła (nie, że całkowicie zniknął) z wielu powodów. Kiedy śledziłem, trochę jak detektyw, niezwykłe zwroty i zwroty historii, które doprowadziły do tego całkowicie nieprzewidywalnego i nieprawdopodobnego „powrotu” zasłony, sama historia była tak absorbująca, że wydawało mi się, że zapomniałem o mojej nostalgii. Straciłem również mgliste poczucie irytacji, niemal zniewagi, które miałem przez lata na temat tego, jak historia, pozornie tak przypadkowo, odłożyła na bok całkowicie rozsądne nadzieje i możliwości tej jaśniejszej, a teraz znikającej epoki.

przy okazji doszłam do wniosku, że to co od dawna znałam: że żywe religie są z definicji dynamiczne. Świadkami tego, że dziś mamy kobiety-kapłanki i rabinki-coś niespotykanego jeszcze kilkadziesiąt lat temu. Kiedy śledziłem zmieniającą się historię zasłony-historię, która dwa razy odwróciła kierunek w ciągu jednego wieku-zdałem sobie sprawę, że przeżyłem jedną z wielkich przemian morskich, które teraz wyprzedzają Islam. Moje własne założenia i grunt, na którym się opierały, zostały zasadniczo zakwestionowane. Teraz wydaje się absurdalne, że kiedyś określaliśmy ludzi, którzy zawoalowali „zacofani”, a ci, którzy nie” postępowali”, i że myśleliśmy, że jest to całkowicie w porządku i rozsądne. Patrzenie na własne życie z nowej perspektywy może być oczywiście niepokojące – ale jest również dość krzepkie, a nawet ekscytujące.

Leila Ahmed jest Victorem S. Thomasem profesorem boskości w Harvard Divinity School. Jej nowa książka, „a Quiet Revolution: The Veil’ s Resurgence, from the Middle East to America ” (Yale University Press), ukaże się 26 maja.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.